Bant ve Zincir Konveyör Periyodik Muayenesi
Konveyör sistemleri; sürekli malzeme taşıma işlevleriyle üretim ve lojistik tesislerinin omurgasını oluşturur. Hareketli parçalar, yüksek yük ve sürekli çalışma; konveyörleri yüksek kaza riskli ekipmanlar kategorisine sokmaktadır. İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında periyodik muayene zorunludur.
Kapsam Dahil Ekipman Tipleri
- Bant konveyör (düz, eğimli, teleskopik)
- Zincir konveyör (çekme ve taşıma zincirli)
- Vidalı (helisel) konveyör
- Titreşimli konveyör
- Paletli ve modüler bant konveyör
Yasal Dayanak ve Standartlar
- İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III
- Konveyör tipi ve taşınan malzemeye göre TS EN 618+A1, TS EN 619+A1 veya TS EN 620 kapsamı değerlendirilir. TS EN 620 bütün bant konveyörlerin ortak standardı değildir. Tarım ve ormancılık makinelerinin işaretlemesine yönelik ISO 11684, genel konveyör kontrol standardı olarak kullanılmaz.
- TS EN 619 — Sürekli taşıyıcılar — birim yük taşıyan ekipmanlar
- Konveyör tipi ve taşınan malzemeye göre TS EN 618+A1, TS EN 619+A1 veya TS EN 620 kapsamı değerlendirilir. TS EN 620 bütün bant konveyörlerin ortak standardı değildir. Tarım ve ormancılık makinelerinin işaretlemesine yönelik ISO 11684, genel konveyör kontrol standardı olarak kullanılmaz.
- Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) — CE uygunluk gereksinimleri
Muayene Kapsamı
- Bant bütünlüğü, ek yeri kontrolü ve kayış aşınma ölçümü
- Zincir uzama ve pin/burç aşınma kontrolü
- Rulo (rulman) ve kasnak yıpranma ve salgı kontrolü
- Tahrik motoru sargı izolasyonu ve termik röle ayarı
- Bant kılavuzları ve gergi sistemi ayarı
- Acil durdurma (çekme halatlı veya buton) sistemi fonksiyon testi
- Hareketli parça koruyucuları (kapak, ızgara) güvenlik kilidi kontrolü
- Yükleme ve boşaltma noktaları toz sızdırmazlık kontrolü
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.2.2 uyarınca kontrolleri yetkili makine, mekatronik, metalürji ve malzeme veya imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Gemi inşası, bakım ve onarımındaki özel yetkiler ayrıca uygulanır. Kontrolü yapan kişi gerekli eğitim ve yetki şartlarını sağlar, EKİPNET’e kayıtlıdır; raporda adı, mesleği, kayıt numarası ve imzası bulunur. İşverenle yetkili kişi, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP sözleşmesini karşılıklı onaylar; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Bakım kontrolün yerine geçmez; bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
İlgili standardın öngördüğü süreler saklıdır. Standartta süre belirtilmemişse konveyörler için Tablo-2’deki azami süre 1 yıldır. İmalatçı verileri ve risk değerlendirmesi daha kısa aralık gerektirebilir. Md. 7/2 kapsamında montaja bağlı ekipmanda ilk kullanım öncesi, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve güvenliği etkileyen kaza, çalışma değişikliği, doğal olay veya uzun süre kullanılmama sonrası gerekli kontrol yapılır. Kurulum ve montaja tabi olmayan seyyar ekipman işletme dışında kullanılırken son raporu beraberinde bulundurulur.
Bakanlığın ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa uygulanır; yoksa EK-III, ekipmana uygun standartlar ve imalatçı verileri esas alınır. İmal yılında yürürlükteki standartların periyodik kontrol hükümleri, uyumlaştırılabilir ekipmanda sonraki standart da değerlendirilir. Her çalışma öncesi gözle ve işlevsel kontroller kaydedilir; güvenliği etkileyen kusurda ekipman kullanım dışı bırakılıp derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Hafif/ağır kusur yalnız Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır.
Rapor ıslak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı düzenlenir; ekipman kullanıldığı sürece saklanır ve yetkililere gösterilir. İmza görüntülü PDF tek başına güvenli elektronik imzalı rapor değildir.
Standartlarda aksi yoksa her kontrolde muayene yapılır. EK-III 2.2.1 kapsamında ekipmana uygulanabilir kapasite yük testi azami 1 yıl, katsayılı yapısal bütünlük testi azami 3 yıl arayla ve her önemli bakım/onarım sonrası yapılır; yöntem ve yük, Bakanlık dokümanı, standart ve çalışma prensibine göre seçilir. Karşı ağırlıklı denge prensibiyle çalışan, kapasitesi yük kolu konumuna göre değişen veya kişi kaldırmak için tasarlanan ekipmanda işletme kapasitesi belirlenemez; kaldırma kapasitesi esas alınır.
Sık Sorulan Sorular
- Konveyörde acil durdurma sistemi zorunlu mu?
- Acil durdurma gereği, ekipmanın tehlikesi, normal durma süresi ve uygulanabilir standartlara göre değerlendirilir. Kumandalar gerekli noktalardan güvenle erişilebilir olmalıdır; bütün konveyörlere uygulanacak sabit 20–30 metre aralığı bulunmaz.
- Konveyör CE belgesi var, muayene yine de gerekli mi?
- CE işareti, imalatçının uygulanabilir ürün mevzuatına uygunluk beyanıyla ilişkilidir; tek başına bağımsız güvenlik muayenesi belgesi değildir. CE işareti periyodik kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.