Araç kaldırma liftleri; otomobil, hafif ticari araç ve ağır vasıtaların bakım-onarım çalışmalarında zemin üzerinde güvenli şekilde yükseltilmesini sağlayan ekipmanlardır. İş Ekipmanları Yönetmeliği Tablo-2 kapsamında periyodik kontrole tabidir.
Yasal Dayanak
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarih, 28628 sayılı) Ek-III
- TS EN 1493 – Araç Kaldırıcılar standardı
Kontrol Kapsamı
- Taşıyıcı kolon ve kol yapısal bütünlük kontrolü
- Hidrolik sistemin sızdırmazlığı ve güvenlik işlevleri kontrol edilir. İlave basınç deneyi gerekiyorsa yöntem, basınç ve kabul kriterleri ekipmana özgü doküman ve imalatçı talimatıyla belirlenir.
- Kilit ve güvenlik mandalı fonksiyonel test
- Elektrik bağlantıları, motor ve kontrol devresi
- Aşırı yük koruma, ani düşme önleme mekanizması
- Platform veya kaldırma kollarının dengesi ve hizalaması
- Zemine ankraj ve montaj güvenliği
Kontrol Periyodu
İlgili standardın öngördüğü süreler saklıdır. Standartta süre belirtilmemişse araç kaldırma liftleri için Tablo-2’deki azami süre 1 yıldır. İmalatçı verileri ve risk değerlendirmesi daha kısa aralık gerektirebilir.
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.2.2 uyarınca kontrolleri yetkili makine, mekatronik, metalürji ve malzeme veya imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Gemi inşası, bakım ve onarımındaki özel yetkiler ayrıca uygulanır. Kontrolü yapan kişi gerekli eğitim ve yetki şartlarını sağlar, EKİPNET’e kayıtlıdır; raporda adı, mesleği, kayıt numarası ve imzası bulunur. İşverenle yetkili kişi, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP sözleşmesini karşılıklı onaylar; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Bakım kontrolün yerine geçmez; bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
İlgili standardın öngördüğü süreler saklıdır. Standartta süre belirtilmemişse araç kaldırma liftleri için Tablo-2’deki azami süre 1 yıldır. İmalatçı verileri ve risk değerlendirmesi daha kısa aralık gerektirebilir. Md. 7/2 kapsamında montaja bağlı ekipmanda ilk kullanım öncesi, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve güvenliği etkileyen kaza, çalışma değişikliği, doğal olay veya uzun süre kullanılmama sonrası gerekli kontrol yapılır. Kurulum ve montaja tabi olmayan seyyar ekipman işletme dışında kullanılırken son raporu beraberinde bulundurulur.
Bakanlığın ekipmana özgü rapor ve kriter dokümanı varsa uygulanır; yoksa EK-III, ekipmana uygun standartlar ve imalatçı verileri esas alınır. İmal yılında yürürlükteki standartların periyodik kontrol hükümleri, uyumlaştırılabilir ekipmanda sonraki standart da değerlendirilir. Her çalışma öncesi gözle ve işlevsel kontroller kaydedilir; güvenliği etkileyen kusurda ekipman kullanım dışı bırakılıp derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Hafif/ağır kusur yalnız Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır.
Rapor ıslak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı düzenlenir; ekipman kullanıldığı sürece saklanır ve yetkililere gösterilir. İmza görüntülü PDF tek başına güvenli elektronik imzalı rapor değildir.
Standartlarda aksi yoksa her kontrolde muayene yapılır. EK-III 2.2.1 kapsamında ekipmana uygulanabilir kapasite yük testi azami 1 yıl, katsayılı yapısal bütünlük testi azami 3 yıl arayla ve her önemli bakım/onarım sonrası yapılır; yöntem ve yük, Bakanlık dokümanı, standart ve çalışma prensibine göre seçilir. Karşı ağırlıklı denge prensibiyle çalışan, kapasitesi yük kolu konumuna göre değişen veya kişi kaldırmak için tasarlanan ekipmanda işletme kapasitesi belirlenemez; kaldırma kapasitesi esas alınır.
Sık Sorulan Sorular
İki sütunlu ve dört sütunlu liftlerin kontrolü ayrı mı?
Her iki tip de TS EN 1493 kapsamında değerlendirilir; yapısal farklılıklar nedeniyle kontrol listesi bazı kalemler bakımından ayrışır, ancak periyot ve raporlama aynıdır.
Hidrolik lift ile vida (vidalı) liftin farkı kontrole yansır mı?
Hidrolik sistemin sızdırmazlığı ve güvenlik işlevleri kontrol edilir. İlave basınç deneyi gerekiyorsa yöntem, basınç ve kabul kriterleri ekipmana özgü doküman ve imalatçı talimatıyla belirlenir. Vidalı liftlerde vida ve somun aşınması ile yağlama değerlendirilir.
Kontrol sonrası hangi belge düzenlenir?
Araç kaldırma liftinin periyodik kontrol raporu, Yönetmelikte belirtilen meslek ve kayıt şartlarını sağlayan yetkili kişi tarafından düzenlenip imzalanır. Araç liftleri için genel bir A tipi muayene kuruluşu onayı şartı bulunmaz.