Yağ Tankı ve Seperatör Periyodik Muayenesi Nedir?
Basınçlı yağ depoları, endüstriyel yağ seperatörleri ve hidrolik akümülatörler; basınç altında yanıcı ve tehlikeli sıvı içeren kritik ekipmanlardır. Korozyon, kaynak dikişi çatlağı veya emniyet valfi arızası; yangın, patlama ve çevre kirliliği gibi ağır sonuçlara yol açabilir. Periyodik muayene; bu riskleri erken tespit ederek hem iş güvenliğini hem de yasal uyumu güvence altına alır.
Yasal Dayanak ve Geçerli Standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III — Basınçlı kapların yılda en az bir kez yetkili kişilerce muayenesi zorunludur
- 2014/68/AB Basınçlı Ekipmanlar Direktifi (PED) — CE işaretli basınçlı ekipmanlarda periyodik muayene yükümlülüğü
- TS EN 286-1 — Havalı ve azotlu basit basınçlı kaplar; yağ separatörü ve akümülatör uygulamaları için referans
- TS EN 13445 — Ateşlenmemiş basınçlı kaplar tasarım ve imalat standardı
- ASME Boiler and Pressure Vessel Code Section VIII Div.1 — ASME damgalı yağ tankları için muayene referansı
- TS EN ISO 9712 — Tahribatsız muayene personeli yeterliliği
- 6331 sayılı İSG Kanunu Madde 4 — İşverenin ekipmanları güvenli tutma ve kontrol ettirme yükümlülüğü
- Çevre Mevzuatı (Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği) — Yağ seperatörü sızıntılarının çevre kirliliği boyutu
Kapsam Dahil Ekipmanlar
- Basınçlı yağ depoları: Hidrolik sistem yağ tankları, şanzıman ve kompresör yağ hazneleri
- Yağ seperatörleri: Hava/yağ seperatörü (kompresör çıkışı), atık yağ-su seperatörü, koalescer filtreler
- Hidrolik akümülatörler: Membran, pistonlu ve torbalı akümülatörler
- Yağlama sistemleri: Merkezi yağlama tankları ve baskılı yağ devreleri
Muayene Kapsamı
1. Görsel ve Boyutsal Muayene
Tank veya seperatör dıştan ve mümkünse içten kapsamlı görsel incelemeye tabi tutulur.
- Gövde, kap dibi ve kapak bölgelerinde korozyon, çukurlanma ve deformasyon kontrolü
- Kaynak dikişleri: çatlak, nüfuziyet eksikliği ve porozite kontrolü
- Flanş bağlantı yüzeyleri ve conta oturma kontrolü
- Bağlantı ağızları (nozullar): çatlak ve aşınma kontrolü
- Ayak ve mesnet bağlantılarının yapısal bütünlük kontrolü
- CE plakası, imalat etiketi ve kapasite damgasının okunaklılık kontrolü
2. Ultrasonik Et Kalınlığı Ölçümü
Korozyon nedeniyle incelmiş bölgeler ultrasonik kalınlık ölçüm cihazı (UT) ile tespit edilir. Ölçüm noktaları tasarım et kalınlığıyla karşılaştırılır; izin verilen minimum et kalınlığının altındaki bölgeler raporlanır ve kalan güvenli ömür hesaplanır.
3. Hidrostatik Basınç Testi
İlgili standart uyarınca tasarım basıncının 1,5 katı test basıncıyla hidrostatik test uygulanır (ASME Sec.VIII: 1,3 kat). Test süresi boyunca sızıntı, kalıcı deformasyon ve basınç düşüşü izlenir.
- Test basıncı ve süresi muayene raporunda belgelenir
- Basınç manometresi kalibrasyon sertifikası muayene öncesi kontrol edilir
- Test sonrası tank tamamen tahliye edilir, artık nem kurutulur
4. Emniyet Valfi Kontrolü
Emniyet vanaları (PRV/PSV), belirlenen ayar basıncında açılıp açılmadığı test edilerek kontrol edilir.
- Açma basıncı toleransı: ±%3 (TS EN ISO 4126-1)
- Vana oturma yüzeyi sızıntı kontrolü (tam kapanma testi)
- Vana deşarj kapasitesinin ekipman maksimum çalışma basıncıyla uyumu
- Son kalibrasyon tarihi ve bir sonraki kalibrasyon tarihi raporlanır
5. Yağ Seperatörüne Özgü Kontroller
- Seperatör iç elemanı (koalescer/demister) tıkanıklık ve deformasyon kontrolü
- Diferansiyel basınç indikatörü fonksiyon testi
- Otomatik tahliye (drain) vanası çalışma kontrolü
- Yağ seviye göstergesi doğrulama ve sızıntı kontrolü
- Filtre eleman değişim zamanı değerlendirmesi
6. Akümülatöre Özgü Kontroller
- Ön şarj (azot) gaz basıncı ölçümü ve tasarım değeriyle karşılaştırma
- Membran veya torba bütünlük testi (gaz basıncı kaybı izleme)
- Piston akümülatörlerinde piston sızdırmazlık kontrolü
- Emniyet bloğu (safety block) ve izolasyon vanası fonksiyon testi
Muayene Periyodu
İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III uyarınca basınçlı kaplar yılda en az bir kez muayene ettirilmelidir. Aşağıdaki durumlarda muayene öne alınır:
- İlk devreye alma öncesinde (komisyon muayenesi)
- Başka bir konuma taşınmasının ardından
- Kaynak onarımı veya modifikasyon sonrasında
- Sızıntı, aşırı basınç veya darbe olayının ardından
- Uzun süreli devre dışı kalmanın ardından yeniden devreye almadan önce
Muayene Sonrası Belgelendirme
Muayene tamamlandıktan sonra mühendis imzalı dijital rapor 48 saat içinde teslim edilir. Rapor içeriği:
- Ekipman kimlik bilgileri (seri no., imalat yılı, tasarım basıncı, hacim)
- Uygulanan standart ve test basıncı değerleri
- Ultrasonik ölçüm tablosu ve korozyon değerlendirmesi
- Hidrostatik test protokolü
- Emniyet valfi kalibrasyon sonuçları
- Genel değerlendirme: UYGUNDUR / KOŞULLU UYGUNDUR / KULLANILAMAZ
- Bir sonraki muayene tarihi
Sık Sorulan Sorular
- Yağ tankımız basınçsız, muayene yine de gerekli mi?
- Atmosferik (basınçsız) yağ tankları İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III kapsamında zorunlu basınçlı kap muayenesine tabi değildir. Ancak 0,5 bar ve üzeri çalışma basıncına sahip tüm yağ tankları ve akümülatörler muayene kapsamındadır. Çalışma basıncınızdan emin değilseniz ekibimiz yerinde değerlendirme yapabilir.
- Yağ seperatörü ile yağ tankı aynı muayenede değerlendirilebilir mi?
- Evet. Aynı sistemdeki basınçlı yağ tankı, hava-yağ seperatörü ve akümülatör tek saha ziyaretinde birlikte muayene edilebilir; her ekipman için ayrı muayene raporu düzenlenir.
- Hidrostatik test sırasında ekipman devre dışı kalır mı?
- Evet. Hidrostatik test için ekipman basınçtan tamamen tahliye edilmeli ve yağdan arındırılmalıdır. Test süresi (hazırlık dahil) ekipmana göre 2–4 saat arasında değişir. Planlama yaparak üretim kaybını minimize edebiliriz.
- Emniyet vanaları muayene dışında ne zaman değiştirilmeli?
- Üretici önerisi yoksa emniyet vanaları en geç 5 yılda bir yenilenmeli veya fabrika kalibrasyonuna gönderilmelidir. Muayenemizde açma basıncı tolerans dışında çıkan vanalar raporlanır ve değişim önerilir.