Buharlı Pişirme Kazanı Periyodik Kontrolü
Buharlı pişirme kazanları (devirmeli kazan, sabit kazan, jacketed vessel); gıda endüstrisinde yüksek sıcaklık ve buhar basıncıyla pişirme, pastörizasyon ve sterilizasyon işlemlerinde kullanılan basınçlı kaplardır. Dış ceket delinmesi veya emniyet valfi arızası; ani buhar salımı ve ağır yanıklara yol açabilir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS 11673 — Buharlı pişirme kazanları güvenlik kuralları
- TS EN 13445-1/2/3/5 — Ateşlenmemiş basınçlı kaplar: tasarım, imalat ve muayene
- 2014/68/AB Basınçlı Ekipmanlar Direktifi (PED) — CE işaretli pişirme kazanları
- Periyodik kontrol aralığı ekipmanın Tablo-1 grubuna ve ilgili standardın öngördüğü süreye göre belirlenir. Standartlarda süre yoksa tabloda belirtilen azami süre uygulanır; risk değerlendirmesiyle süre kısaltılabilir. Kriyojenik tanklar ve ayrı satırdaki tehlikeli sıvı tankları için özel süreler geçerlidir.
- TS EN ISO 4126-1 — Emniyet vanaları gereksinimleri
- Türkiye’de gıda işletmelerinin hijyen yükümlülükleri Gıda Hijyeni Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir. Gıda temas yüzeylerine ilişkin gözlemler, iş ekipmanı güvenlik kontrolünden ayrı belirtilir; periyodik kontrol raporu resmî gıda denetiminin yerine geçmez.
Buharlı pişirme kazanları Tablo-1’in ‘Buharlı pişirme kazanları’ satırında TS 11673’e göre değerlendirilir. Retort otoklavlar ekipman özelliklerine göre otoklav grubunda ayrıca değerlendirilir; TS 11673 bütün retortlara otomatik uygulanmaz.
Muayene Kapsamı
- Dış kazan gövdesi ve buhar ceketi (steam jacket) görsel muayenesi
- Buhar ceketinin hidrostatik testi, standartlarda aksi belirtilmedikçe yıllık kontrolde belirlenmiş işletme basıncında; bu belirlenmemişse etiket azami basıncında yapılır. En geç üç yılda bir ve önemli bakım veya onarım sonrasında üretim standardındaki test basıncı; bu değer yoksa etiket azami basıncının 1,5 katı uygulanır.
- İç kap (gıda temas yüzeyi) paslanmaz çelik hasar ve korozyon kontrolü
- Emniyet valfinin açma basıncı, toleransı ve test aralığı ilgili standart baskısı, ayar basıncı ve üretici verilerine göre belirlenir. Fonksiyon testi ile kalibrasyonun kapsamı ayrı belirtilir.
- Buhar besleme, kondenzat ve tahliye hat kontrolleri
- Devir mekanizması fren ve kilitleme sistemi güvenlik testi
- Termostat ve basınç şalteri fonksiyon testi
- Buhar kapanı (steam trap) etkinlik kontrolü
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.1.6 uyarınca kontrol; EKİPNET kayıtlı, yetkilendirme şartlarını sağlayan makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat veya uçak mühendisleri; makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Zorunlu hizmetten en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi düzenlenip karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Md. 7/2 kapsamında kurulum/montaja bağlı güvenlik için ilk kullanımdan önce, önemli bakım/onarım sonrası, seyyar olmayan ekipmanın yer değişikliğinde ve çalışma şekli değişikliği, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama nedeniyle güvenliğin bozulabileceği hallerde ek kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanı kontrol edemez.
Fiilen yapılan kontrolün raporu, kişinin mesleğini, EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Islak veya 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzalı rapor ekipman kullanıldığı sürece saklanır; taranmış imza güvenli e-imza değildir. Hafif/ağır kusur ayrımı yalnızca Bakanlık dokümanında derecelendirme varsa uygulanır; güvenli kullanıma engel kusur giderilmeden ekipman kullanılamaz.
İmzalı rapor, saha çalışması tamamlandıktan sonra 48 saat içinde teslim edilir. Hazırlık ve test süresi saha koşullarına göre planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Buharlı pişirme kazanları gıda güvenliği kapsamında da denetleniyor mu?
Türkiye’de gıda işletmelerinin hijyen yükümlülükleri Gıda Hijyeni Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir. Gıda temas yüzeylerine ilişkin gözlemler, iş ekipmanı güvenlik kontrolünden ayrı belirtilir; periyodik kontrol raporu resmî gıda denetiminin yerine geçmez.
Devirmeli kazan ile sabit kazan muayenesi aynı mı?
Temel basınçlı kap testleri aynıdır. Devirmeli kazanlarda ek olarak devir mekanizması fren güvenliği ve kilitleme sistemi kontrolü uygulanır.