Transformatör Periyodik Kontrolü Nedir?
Güç ve dağıtım transformatörleri; gerilim dönüşümünün sağlandığı, uzun ömürlü ancak bakımsız kaldığında büyük arızalara yol açan kritik elektrik altyapısı ekipmanlarıdır. Yağ bozulması, yalıtım zayıflaması veya soğutma sistemi arızası; trafo yangını ve uzun süreli güç kesintisine neden olabilir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS EN 60076-1/3/5/7 — Güç transformatörleri serisi: genel, yalıtım, yük kapasitesi, yaşlanma
- IEC 60076-1 — Power transformers — General
- IEEE C57.106 — Mineral yağlı trafolarda yağ kalitesi rehberi
- IEC 60422 — Mineral yağlı transformatörler gözetim ve bakım rehberi
- TS EN 60156 — Trafo yağı dielektrik dayanım testi
- İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III — Elektrikli ekipmanların periyodik muayenesi
- TS EN 60270 — Kısmi deşarj ölçümü yüksek gerilim test teknikleri
Muayene Kapsamı
1. Görsel ve Mekanik Kontrol
- Trafo gövdesi, radyatör ve konservatör sızıntı kontrolü
- Bağlantı izolatörleri çatlak, kırık ve kirlilik kontrolü
- Buchholz rölesi, termometre ve basınç rölesi fonksiyon kontrolü
- Soğutma fanları ve ONAN/ONAF soğutma sistemi kontrolü
- Topraklama bağlantıları ve kablo girişleri sızdırmazlık kontrolü
2. Trafo Yağı Analizi
- Dielektrik dayanım testi (TS EN 60156): >30 kV/2,5 mm (IEC sınıfı 1)
- Su içeriği (Karl Fischer): <20 ppm (normal işletme)
- Asit sayısı: <0,1 mg KOH/g (IEEE C57.106)
- Renk ve görünüm: yağ bozunma belirtisi
- Çözünmüş gaz analizi (DGA): H₂, CO, C₂H₂ ile erken arıza tespiti (opsiyonel)
3. Elektriksel Testler
- Yalıtım direnci ve polarizasyon indeksi (PI) ölçümü
- Dönüşüm oranı (TTR) ölçümü ve etiket değeriyle karşılaştırma
- Sargı direnci ölçümü (DC): sargı açık/kısa devre tespiti
- Kısmi deşarj (PD) ölçümü — yüksek gerilim trafoları (opsiyonel)
4. Termografik Tarama
- Bağlantı noktaları, bağlantı plakaları ve bushing sıcaklık taraması
- Sargı aşırı ısınma belirtileri değerlendirmesi
- Soğutma homojenliği kontrolü
Sık Sorulan Sorular
Trafo yağı ne sıklıkla analiz edilmeli?
İşletme koşullarına göre değişmekle birlikte genel kural: ilk 6 ayda 1, ardından her 2 yılda 1 yağ analizi. Arıza şüphesi, aşırı yük veya yaş trafo (15+ yıl) durumunda yıllık analiz önerilir.
Kuru tip trafolarda yağ analizi yapılır mı?
Hayır. Kuru tip (reçine dökme) trafolarda yağ analizi uygulanmaz. Bunun yerine görsel muayene, yalıtım direnci testi, termografik tarama ve sargı direnci ölçümü uygulanır.