Jeneratör Periyodik Kontrolü Nedir?
Acil güç jeneratörü; şebeke kesintisinden sonra çalıştırma ve transfer süresi içinde yedek beslemeyi sağlayan yaşamsal altyapı ekipmanıdır. Hastane, veri merkezi, üretim tesisi ve güvenlik sistemleri için jeneratör arızası; can kaybı, veri kaybı ve büyük üretim durmasına yol açabilir. Kesintisiz enerji gereken yükler için UPS veya uygun başka süreklilik çözümü gerekir. Periyodik kontrol test anındaki çalışma durumunu ve uygunsuzlukları ortaya koyar; gelecekte her koşulda devreye girme taahhüdü oluşturmaz.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- TS ISO 8528 serisi — EK-III Tablo-3 dayanağı; uygulama ve sınıflandırma, kumanda/anahtarlama donanımı ve set özellikleri için ilgili bölümler seçilir. Test kapsamı üretici verileriyle belirlenir.
- IEC 60034-1 — Döner elektrik makineleri; alternatör performans gereksinimleri
- TS EN 60204-1 — Makinelerin elektrik donanımı güvenlik gereksinimleri
- EN ISO 8528-13 — Jeneratör güvenliği; eski ekipmanda imal yılında geçerli standartlar ayrıca dikkate alınır.
- İş Ekipmanları Yönetmeliği — Elektrikli ve mekanik ekipmanların periyodik kontrolü
- NFPA 110 — Acil ve yedek güç sistemleri standardı (hastane ve kritik tesis referansı)
Muayene Kapsamı
1. Dizel Motor Kontrolü
- Motor yağı seviyesi, rengi ve viskozite değerlendirmesi
- Soğutma suyu seviyesi, antifriz konsantrasyonu ve sızıntı kontrolü
- Hava filtreleri tıkanıklık ve temizlik kontrolü
- Yakıt deposu seviyesi, yakıt kalitesi ve biyolojik kirlilik değerlendirmesi
- Egzoz sistemi sızıntı ve baca gaz rengi kontrolü
- Motor contaları, radyatör ve hortum sızıntı kontrolü
2. Alternatör (AC Jeneratör) Kontrolü
- Sargı yalıtım direnci ölçümü (Megger testi)
- Çıkış gerilimi ve frekans doğrulaması (400 V / 50 Hz)
- Gerilim regülatörü (AVR) fonksiyon testi
- Faz dengesizliği ölçümü
- Soğutma fanı ve rulman titreşim kontrolü
3. Otomatik Devreye Alma (AGS/ATS) Testi
- Şebeke arızası simülasyonunda devreye alma süresi ölçülür; kabul süresi proje, kritik yük gereksinimleri ve uygulanabilir kurallara göre belirlenir.
- Şebeke dönüşünde otomatik geri devretme testi
- ATS (Automatic Transfer Switch) mekanik ve elektrik kontrolü
- Çalışma süresi ve yakıt tüketimi kaydı
4. Yük Testi
- %25, %50, %75 ve %100 nominal yük adımlarında test
- Her yük adımında gerilim, frekans ve güç faktörü ölçümü
- Motor sıcaklığı ve egzoz sıcaklığı izleme
- Yük altında yakıt tüketimi doğrulaması
5. Güvenlik Sistemleri Testi
- Düşük yağ basıncı alarm ve motor kapama testi
- Yüksek su sıcaklığı alarm testi
- Aşırı hız (overspeed) kapama sistemi fonksiyon testi
- Akü şarj sistemi ve start aküsü kapasite kontrolü
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.3.2 uyarınca kontroller; EKİPNET kayıtlı yetkili elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerlerince yapılır. 1 kV ve daha düşük gerilimli tesisatlarda elektronik mühendisleri de yetkilidir. Kontrol süresi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir; standartta süre belirtilmemişse azami bir yıldır. Risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve uygulanabilir diğer elektrik mevzuatı ile ilgili standartlar dikkate alınır.
Yasal periyodik kontrol başlamadan en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Md. 7/2 uyarınca güvenliği montaja bağlı ekipman ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarım sonrasında ve seyyar olmayan ekipman yer değiştirdiğinde kontrol edilir. Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlarda da kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
Raporda EKİPNET kayıt numarası, kontrol kriterleri, ölçüm/test sonuçları ve kullanım uygunluğu kanaati yer alır. Rapor ıslak veya mevzuata uygun güvenli elektronik imzalı olarak ekipman kullanıldığı sürece saklanır. Güvenli kullanımı engelleyen kusurlar giderilip ikinci kontrolle uygunluk doğrulanmadan ekipman kullanılmaz. Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yalnız Bakanlığın ekipmana özgü dokümanında bu derecelendirme varsa uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Jeneratör testini ne sıklıkla yapmalıyız?
İşletme testleri ve yasal periyodik kontrol ayrı planlanır. NFPA 110 gereken sistemlerde aylık testin yük ve süre şartları ilgili baskıya göre sağlanır; kısa süreli boşta çalışma yeterli kabul edilmez. Kontrol süresi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir; standartta süre belirtilmemişse azami bir yıldır. Risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir.
Jeneratör yakıtı bozulur mu?
Yakıtın depolanabilirliği ürün özelliklerine ve saklama koşullarına bağlıdır. Görsel kontrol su, tortu veya kirlilik belirtilerini gösterebilir; kullanılabilirliği tek başına doğrulamaz. Gerektiğinde üretici önerilerine göre numune analizi ve iyileştirme planlanır.
AGS devreye alma süresi kaç saniye olmalı?
NFPA 110’da süre Type ile tanımlanır; Type 10 gerekli gücün en fazla 10 saniyede sağlanmasını ifade eder. Kabul süresi proje, yük gereksinimleri ve uygulanabilir kurallara göre belirlenir. Gerçek devreye alma süresi ölçülüp raporlanır.