Elektrik İç Tesisat Periyodik Kontrolü Nedir?
Elektrik iç tesisat periyodik kontrolü; binanın alçak gerilim (230/400 V) dağıtım sisteminin, kablo tesisatının, dağıtım panolarının ve koruma cihazlarının güvenliğini, standart uygunluğunu ve işlevselliğini EKİPNET kayıtlı yetkili kişi tarafından ölçüm ve testlerle doğrulayan zorunlu denetimdir.
Yasal Dayanak ve Standartlar
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği — İlgili teknik hükümler dikkate alınır. Kontrol süresi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir; standartta süre belirtilmemişse azami bir yıldır. Risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir. Genel işyerlerine otomatik dört yıllık süre uygulanmaz.
- TS HD 60364-6:2016 — Alçak gerilim elektrik tesisatları doğrulama standardı (IEC 60364-6 Türk karşılığı)
- TS HD 60364-4-41 — Elektrik çarpmasına karşı koruma gereksinimleri
- TS HD 60364-5-54 — Topraklama düzenlemeleri ve koruyucu iletkenler
- TS EN 61557 — Test, ölçüm ve izleme cihazları standardı
- 6331 sayılı İSG Kanunu — İşverenin elektrik güvenliğini sağlama yükümlülüğü
Muayene Kapsamı
1. Yalıtım Direnci Testi (Megger)
- Yalıtım test gerilimi ve kabul değeri devrenin anma gerilimi ve türüne göre seçilir.
- SELV/PELV ile 230/400 V devrelerin test koşulları ayrılır; SPD ve hassas elektronik cihazlarda gerekli ayırma veya test gerilimi önlemleri uygulanır.
- Faz-nötr, faz-toprak, nötr-toprak ölçümleri
- Kablo yaşlanma ve nem etkisi değerlendirmesi
2. RCD / Kaçak Akım Rölesi Testi
- RCD açma süresi ve akımı; cihaz tipi, gecikme özelliği, test akımı ve ürün standardına göre değerlendirilir; tesisatın gerekli otomatik açma süresi doğrulanır.
- Rampa testi ile gerçek açma eşiği ölçümü
- Tip A ve Tip B RCD fonksiyon doğrulaması
3. Devre Empedansı ve Kısa Devre Testi
- Arıza döngü empedansı (Zs) ölçümü ve sigorta uyumu doğrulaması
- Nötr ve koruyucu iletken sürekliliği testi
- Prospektif kısa devre akımı (PSCC) hesabı
4. Dağıtım Panosu Kontrolü
- MCB/MCCB amper değeri ve kablo kesiti uygunluğu
- Bara bağlantı moment kontrolü ve korozyon
- Pano IP sınıfı, etiketleme ve kablo düzeni
- Acil durdurma ve ana şalter fonksiyon testi
5. Termografik (Kızılötesi) Tarama
- Pano, bara ve sigorta ısı haritası
- ISO 18434-1 doğrultusunda yük, ortam sıcaklığı, benzer bileşenler, ölçüm koşulları ve üretici sınırları değerlendirilir; uyarı ve kritik eşiklerin kaynağı raporda belirtilir.
- Çalışan ekipmanda ölçüm işletme ve güvenli çalışma koşullarına göre planlanır.
Yasal Çerçeve ve Kontrolü Kim Yapar?
EK-III 2.3.2 uyarınca kontroller; EKİPNET kayıtlı yetkili elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerlerince yapılır. 1 kV ve daha düşük gerilimli tesisatlarda elektronik mühendisleri de yetkilidir. Kontrol süresi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir; standartta süre belirtilmemişse azami bir yıldır. Risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve uygulanabilir diğer elektrik mevzuatı ile ilgili standartlar dikkate alınır.
Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır ve projeye uygunluk değerlendirilir; projesi olmayan tesisatın ilgili mevzuat ve standartlara uygun projelendirilmesini işveren yaptırır (EK-III 2.3.7).
Yasal periyodik kontrol başlamadan en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz rapor geçersizdir. Md. 7/2 uyarınca güvenliği montaja bağlı ekipman ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarım sonrasında ve seyyar olmayan ekipman yer değiştirdiğinde kontrol edilir. Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlarda da kontrol yapılır. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
Raporda EKİPNET kayıt numarası, kontrol kriterleri, ölçüm/test sonuçları ve kullanım uygunluğu kanaati yer alır. Rapor ıslak veya mevzuata uygun güvenli elektronik imzalı olarak ekipman kullanıldığı sürece saklanır. Güvenli kullanımı engelleyen kusurlar giderilip ikinci kontrolle uygunluk doğrulanmadan ekipman kullanılmaz. Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yalnız Bakanlığın ekipmana özgü dokümanında bu derecelendirme varsa uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Elektrik periyodik kontrol belgesi zorunlu mu?
Evet. İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında yasal periyodik kontrol raporu düzenlenir. İlgili elektrik mevzuatı ve standartlar dikkate alınır; rapor yetkili makamların denetimine hazır tutulur.
Yeni tesisat da kontrole tabi mi?
Evet. Yeni tesisat ilk kullanımdan önce doğrulanır. Uygulanabilir TS HD 60364-6 baskısının ilk doğrulama hükümlerine göre ölçüm ve belgelendirme yapılır.
RCD test düğmesi yeterli değil mi?
Test düğmesi cihaz içinde oluşturulan artık akımla RCD açma işlevini sınar. Tesisatın koruma koşullarını, gerçek açma akımını ve süresini ölçmez; bunlar uygun test cihazıyla doğrulanır.