Türkiye'de işverenler, çalıştırdıkları iş ekipmanlarının periyodik muayenesini 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yaptırmak zorundadır. Bu yükümlülük yerine getirilmediğinde idari para cezası ve iş kazası halinde ağırlaştırılmış cezai sorumluluk doğar. 23 Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik (RG-33116) ile bazı ekipmanlar için 1 Ocak 2027'den itibaren akreditasyon zorunluluğu getirilmiştir.
Bu rehberde 6331 sayılı kanunun periyodik kontrol kapsamındaki yükümlülüklerini, hangi ekipmanların ne kadar süreyle muayene edilmesi gerektiğini, mevzuattaki en yeni değişiklikleri ve işveren olarak nelere dikkat etmeniz gerektiğini somut başlıklar altında bulacaksınız.
6331 Sayılı Kanun Nedir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 30/6/2012 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, işveren ve çalışan sorumluluklarını, risk değerlendirmesini, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini ve iş ekipmanlarının güvenli kullanımını düzenler.
Kanunun 30. maddesi, iş ekipmanlarının kullanımında uyulacak güvenlik şartlarını belirleyen yönetmelik çıkarma yetkisini Bakanlığa verir. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" (RG: 25/4/2013 — 28628; son değişiklik RG: 23/12/2025 — 33116) periyodik kontrolün kapsamını, sıklığını ve uygulanacak standartları detaylı şekilde belirler.
Önemli mevzuat dayanağı: Periyodik kontrol "talep edilen bir hizmet" değil, 6331/m.30 ile zorunlu kılınmış yasal bir yükümlülüktür. İşveren bunu yerine getirmediğinde ceza riskine girer.
Hangi Ekipmanlar Periyodik Kontrole Tabidir?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin EK-III'teki tablolarında periyodik kontrole tabi iş ekipmanları belirtilmiştir. Başlıca ekipman grupları:
Ekipman GrubuÖrnek EkipmanlarBasınçlı kaplar ve tesisatBuhar kazanı, hava kompresörü, otoklav, yağ tankı, basınçlı hava tanklarıKaldırma ve iletme ekipmanlarıForklift, transpalet, vinç, kreyn, personel kaldırma platformu, konveyörElektrik tesisatı ve sistemleriİç tesisat, topraklama, yıldırımdan korunma, trafo, jeneratör, akümülatörEndüstriyel raf ve depolamaEndüstriyel raflar (raf statik raporu), yapı iskelesi, mobil iskele Periyodik kontrole tabi ekipmanların tam listesi ve sınıflandırması için yürürlükteki İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'teki tablolar esas alınır.
Periyodik kontrol süreleri her ekipman için farklıdır. Genel kural: yılda en az bir kez. Bazı ekipmanlar (örn. yapı iskelesi) kurulumdan sonra ve değişiklik halinde de muayeneye tabidir.
2026 Mevzuat Değişikliği: Akreditasyon Zorunluluğu
23/12/2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik (RG-33116) ile bazı ekipmanlar için periyodik kontrolün akreditasyon zorunluluğu olan muayene kuruluşları tarafından yapılması şartı getirildi.
Akreditasyon Zaten Zorunlu (Şu An — Ek Madde 2)
Aşağıdaki ekipmanlar için periyodik kontrol yalnızca TÜRKAK akreditasyonlu kuruluşlar tarafından yapılır:
- Kule krenler
- LPG tank ve tesisatları (yer altı ve yer üstü)
- Yürüyen merdivenler / yürüyen yollar
- Asılı erişim donanımları
1 Ocak 2027'den İtibaren Akreditasyon Zorunlu Olacak
Şu an akreditesiz yapılabilen ancak 1/1/2027 itibariyle akreditasyon zorunluluğu başlayacak ekipmanlar (Geçici Madde 6/2):
- Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu
- Buhar kazanları
- Kablolu taşıma tesisatları
- Sütunlu çalışma platformları
İşveren olarak ne yapmalıyım? Eğer işletmenizde buhar kazanı veya yukarıdaki diğer ekipmanlar varsa, 2026 boyunca akreditasyon hazırlığını gözden geçirmeniz ve yeni dönemde hizmet alacağınız muayene kuruluşunun bu kapsamda akredite olduğundan emin olmanız gerekir.
Periyodik Kontrol Süreleri (Sık Sorulan)
İşte en sık sorulan ekipmanların yasal muayene süreleri:
EkipmanPeriyotStandart ReferansıForklift / TranspaletYılda 1TS EN ISO 3691-1, FEM 4.004Vinç / Kreyn (kule kren hariç)Yılda 1TS EN 14502, TS EN 13001Buhar kazanıYılda 1 (+10 yıl hidrostatik test)TS EN 12952/12953, ASME Sec.I, 2014/68/AB PEDHava kompresörüYılda 1TS EN 13445Topraklama tesisatıYılda 1TS HD 60364-6Yıldırımdan korunma sistemi (YKS)Yılda 1TS EN 62305TrafoYılda 1İlgili IEC standartlarıJeneratörYılda 1TS EN 12601Endüstriyel raflarYılda 1TS EN 15512, FEM 10.2.07 Daha kısa periyotlar (örn. 6 ay, 3 ay) yüksek kullanım, zorlu çalışma ortamları (kimyasal, sıcak ortam) veya iş yeri risk değerlendirmesi halinde önerilebilir veya zorunlu kılınabilir.
İşveren Periyodik Kontrolü Yaptırmazsa Ne Olur?
İdari Para Cezası
6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi gereğince, işyerinde iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverene, her bir yükümlülük için ayrı ayrı idari para cezası kesilir. Periyodik kontrol yaptırmama, ekipmanı uygun olmadığı halde çalıştırma kapsamında değerlendirilir ve işyeri büyüklüğüne göre değişken cezalar uygulanır (2026 yılı için güncel ceza tutarları için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyurularına bakınız).
İş Kazası Halinde Sorumluluk
Daha kritik olanı iş kazası gerçekleşirse doğacak sorumluluktur:
- Cezai sorumluluk: Türk Ceza Kanunu m. 85 (taksirle ölüme neden olma) veya m. 89 (taksirle yaralama) kapsamında ağırlaştırılmış uygulama yapılabilir.
- Hukuki sorumluluk: İşçi/yakınlarının açacağı maddi ve manevi tazminat davaları.
- Rücu davaları: SGK, ödediği gelir/aylıkları işverene rücu eder.
Periyodik kontrol raporu, işverenin "gereken özeni gösterdiğini" ispat eden temel belgedir. Bu belge olmadan savunma yapmak son derece güçtür.
"UYGUN" ve "KULLANILAMAZ" Raporlar Arasındaki Fark
Periyodik muayene sonunda kontrolör/teknik personel iki tip rapor düzenleyebilir:
- UYGUN: Ekipman güvenli, çalıştırılabilir. Bir sonraki muayene tarihi belirtilir.
- KULLANILAMAZ: Ekipmanda kritik kusur(lar) tespit edildi. Derhal hizmet dışı bırakılmalı, kusurlar yetkili teknik servis tarafından giderildikten sonra yeni bir muayene ile UYGUN raporu alınmadan kullanılmamalıdır.
Bazı raporlar "şartlı uygun" formatında da düzenlenebilir — belirli kusurların belirli sürede giderilmesi şartıyla geçici kullanım hakkı verir.
Sık Sorulan Sorular
Periyodik kontrol her ekipman için yılda bir kez midir?
Genel kural yılda bir kez olmakla birlikte, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III tabloları bazı ekipmanlar için farklı süreler belirtir. Ayrıca risk değerlendirmesi sonucu, kullanım yoğunluğu veya çevresel zorluklar nedeniyle daha kısa periyotlar uygulanabilir veya zorunlu kılınabilir.
Kiralık veya operatör hizmeti ile alınan ekipmanların kontrol sorumluluğu kime aittir?
Yönetmelik gereğince işveren, kullandığı iş ekipmanının uygun olmasından sorumludur. Kiralık ekipmanlarda sözleşmede aksi belirtilmedikçe kullanıcı (operatörü çalıştıran) firma sorumludur. Sözleşmede kiraya verenin sorumluluğu açıkça yer almıyorsa, muayene yükümlülüğü kullanıcıdadır.
6331 sayılı kanun küçük işletmeler için de geçerli mi?
Evet. 6331 sayılı Kanun, çırak ve stajyerler dahil tüm işyerlerine uygulanır. Ekipman sayısı az olan küçük işletmeler de periyodik kontrolden muaf değildir. Tek farkı: işyeri tehlike sınıfına göre risk değerlendirmesi ve diğer yükümlülüklerin kapsamı değişir, ama periyodik muayene "ekipman bazlı" olduğu için her ekipman için ayrı uygulanır.
Periyodik kontrol raporunu kaç yıl saklamak zorundayım?
Tüm İSG belgeleri gibi periyodik kontrol raporları da en az 5 yıl, ölümlü iş kazası riski olan ekipmanlarda 10 yıl ve üzeri saklanmalıdır. İş kazası sonrası soruşturmalarda raporların geçmişine bakılır; eski rapor olmaması "kontrolün yapılmadığı" karinesi oluşturur.
Akreditasyon zorunlu olmayan ekipmanları akreditesiz firmaya yaptırabilir miyim?
Şu an evet, ancak muayeneyi yapan kuruluşun ve personelinin yetkinliği çok önemlidir. TÜRKAK akreditasyonu olmasa bile, ilgili standartlara (TS EN ISO/IEC 17020 vb.) uygun çalışan, sertifikalı teknik personel istihdam eden ve uygun ekipmana sahip kuruluşları tercih edin. Aksi halde rapor geçerliliği iş kazası sonrası tartışılabilir.
Yeni alınan bir iş ekipmanını ne zaman ilk muayeneye sokmalıyım?
Genel prensip: kuruluş/kurulumdan hemen sonra ve sonrasında yıllık periyotlarda. Bazı ekipmanlarda (yapı iskelesi gibi) yapısal değişiklik veya yer değişikliği durumunda ek muayene zorunludur. Yeni ekipmanlar genellikle üretici tarafından CE belgesi ve uygunluk beyanı ile birlikte gelir; bu belge "ilk muayene yerine geçer" demek değildir — Türkiye'deki periyodik kontrol yine de uygulanır.
Sonuç
6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki periyodik kontrol, isteğe bağlı bir hizmet değil, yasal bir zorunluluktur. 2027 başında yürürlüğe girecek akreditasyon değişiklikleri özellikle buhar kazanı kullanan işletmeler için planlamayı şimdiden gerektiriyor. İş kazası riski ve doğacak cezai/hukuki sorumluluk göz önünde bulundurulduğunda, periyodik kontrolü zamanında ve yetkin bir kuruluşa yaptırmak, sigortadan daha değerli bir korumadır.
İSG Mühendislik olarak 45+ ekipman türü için periyodik kontrol hizmeti sunuyoruz. Kuruluşunuz için uygun muayene takvimini birlikte planlayabilir, akreditasyon dönüşüm sürecinde yol haritası çıkarabiliriz.
➡️ Hemen teklif alın veya 0532 626 09 41'i arayın.
Kaynaklar
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331) — Resmî Gazete arşivi
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Son değişiklik: 23/12/2025 — RG 33116)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü